Cá Hồi: Loài Cá Kỳ Diệu Đáng Chú Ý Trong Sinh Thái Học

Không có loài động vật nào có khả năng tác động đến hành tinh chỉ bằng mùa sinh sản, ngoại trừ một loài cá đặc biệt.

Gần đây, nhóm nghiên cứu từ Đại học Idaho và Indiana đã công bố một phát hiện thú vị trên tạp chí Geomorphology. Nghiên cứu chứng minh rằng, vào mùa sinh sản, cá hồi có khả năng ảnh hưởng đến cấu trúc bề mặt Trái đất một cách đáng kể. Vậy loài cá nào đang được đề cập đến và lý do nào khiến chúng có ảnh hưởng lớn đến tự nhiên như vậy?

Cá Hồi: Từ Sông Ngòi Đến Biển Cả

Đây chính là cá hồi (tiếng Anh: Salmon), thuộc họ Salmonidae. Tên gọi cá hồi bắt nguồn từ từ Latinh “salmo”, có nghĩa là “nhảy”. Loài cá này sống dọc các vùng bờ biển ở Bắc Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, dẫn đến việc chúng được phân chia thành hai nhóm chính: salmo (cá hồi Đại Tây Dương) và Oncorhynchus (cá hồi Thái Bình Dương).

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, vào mùa sinh sản, cá hồi không chỉ thực hiện việc sinh sản mà còn có khả năng tạo ra những rung chuyển có ảnh hưởng đến toàn bộ bề mặt Trái đất. Sức mạnh mà chúng mang lại đã hiện diện qua hàng triệu năm, giúp thay đổi cấu trúc địa chất nơi sinh sản và đồng thời thúc đẩy sự tiến hóa của loài.

Cá hồi có thể “dời non lấp bể”.

Cá hồi có khả năng đặc biệt là sinh ra trong môi trường nước ngọt như sông, suối, rồi di cư ra biển và sau đó quay trở lại nơi sinh ra để sinh sản. Cá mẹ sẽ đẻ trứng tại những vùng đất mềm dưới đáy sông và chăm sóc cho trứng trong vài tháng cho đến khi chúng nở thành cá con. Những cá con sẽ bơi xung quanh ổ để kiếm ăn. Khi đạt chiều dài khoảng 15 cm, cá hồi sẽ di cư ra biển. Hầu hết, chỉ có khoảng 10% trứng cá hồi sống sót đến giai đoạn này.

Sau khi đủ lớn, cá hồi sẽ di chuyển ra biển và sống trong khoảng từ 1-3 năm. (Ảnh: Phys)

Trong khoảng thời gian này, cơ thể của chúng trải qua những thay đổi hóa học, cho phép chúng thích nghi với môi trường nước mặn. Khi đến thời điểm sinh sản, cá hồi sẽ quay trở lại dòng sông nơi chúng được sinh ra để bắt đầu thế hệ mới. Được cho là, khả năng này bắt nguồn từ trí nhớ khứu giác của chúng.

Hành trình đầy thử thách mà cá hồi phải trải qua để trở về nơi xuất phát được xem như một trong những hiện tượng tự nhiên kỳ diệu nhất. Chúng phải vượt qua những thác nước cao và đối mặt với nguy hiểm từ nhiều loài khác nhau, nhưng không bao giờ từ bỏ. Nếu không bị các động vật như gấu, sói hay đại bàng ăn thịt, cá hồi có thể lội ngược dòng để hoàn thành sứ mệnh sinh sản của mình.

Mặc dù hành trình này đang nhận được sự chú ý, nhưng các nhà khoa học cho rằng mùa sinh sản của cá hồi chính là yếu tố chủ yếu dẫn đến sự thay đổi trên Trái đất.

Tác Động Của Cá Hồi Đến Địa Hình Trái Đất

Điều đặc biệt cần lưu ý rằng, hành vi sinh sản của cá hồi khác biệt hẳn so với nhiều loài động vật khác. Cá cái sẽ đẻ trứng, trong khi cá đực phát tán tinh trùng vào trong nước để thụ tinh. Cá cái sẽ cọ xát vào bờ và tạo tổ để đẻ trứng, qua đó tác động đến địa hình khu vực đây.

Nhóm nghiên cứu đã mô phỏng tác động của việc di chuyển trầm tích lên các lớp đất đá, từ đó hình thành cảnh quan trong hàng triệu năm. Kết quả cho thấy, di cư của cá hồi là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình này.

Việc tạo tổ của cá hồi cũng góp phần giảm độ dốc của dòng nước, dẫn đến xói mòn tại hai bên bờ diễn ra nhanh hơn. Hơn nữa, tốc độ xói mòn gia tăng khiến cho cát và đất đá dễ dàng bị cuốn trôi hơn. Cuối cùng, địa hình của vùng sẽ bị biến đổi.

“Cá hồi không chỉ gây ra sự dịch chuyển của các lớp trầm tích” – theo lời Alex Fremier, trưởng nhóm nghiên cứu. “Chúng còn thay đổi cấu trúc lòng suối, khiến cho nhiều đất, cát và sỏi bị cuốn trôi hơn”. Điều này dẫn đến việc nền đá bên dưới luôn lộ ra, làm tăng nguy cơ xói mòn cho cả khu vực.

Cá hồi ngược dòng để tìm chỗ ân ái.

Cần lưu ý rằng các loài cá hồi khác nhau sẽ có tác động khác nhau đến địa hình và môi trường. Ví dụ, cá hồi Chinook (loài lớn nhất trong đại dương) có thể làm cho quá trình xói mòn diễn ra nhanh chóng hơn so với những loài nhỏ khác do chúng mang theo lượng trầm tích lớn.

Phát hiện này cho thấy, một loài vật đơn lẻ cũng có thể tạo ra ảnh hưởng to lớn đến địa hình và môi trường sống. Mỗi loài đều đóng vai trò quan trọng trong tự nhiên.

Nghiên cứu này được thực hiện bởi các nhà khoa học từ ĐH Idaho và Indiana, đã được công bố trên tạp chí Geomorphology.