Bảo Vệ Tê Tê: Khám Phá Loài Động Vật Quý Hiếm Ở Đông Nam Á

Tê tê, loài động vật độc đáo chỉ có ở Đông Nam Á, đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng.

Trong bối cảnh động vật hoang dã đang phải đối mặt với hiểm họa từ nạn buôn bán bất hợp pháp, tê tê trở thành biểu tượng của những nỗ lực bảo tồn động vật nguy cấp. Loài động vật này không chỉ quý hiếm mà còn đóng một vai trò quan trọng trong hệ sinh thái nơi chúng sống.

Hình ảnh một con tê tê đang ngáp ở Khu bảo tồn Khamab Kalahari, Nam Phi. (Nguồn: Workingwithwildlife).

Theo Hiệp hội Bảo tồn Động vật Hoang dã quốc tế (WCS), buôn bán động vật hoang dã bất hợp pháp mang lại lợi nhuận khổng lồ, lên đến 10 tỷ đô la mỗi năm toàn cầu. Các hoạt động này đã tạo ra một cơ hội tài chính lớn cho những kẻ buôn lậu, đồng thời cũng đẩy nhiều loài động vật đến bờ vực tuyệt chủng.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là nhu cầu tiêu thụ sản phẩm từ động vật hoang dã, từ thịt rừng đến nguyên liệu cho y học truyền thống, điều này càng làm tăng thêm áp lực cho loài tê tê.

Có thể nói, tê tê là loài động vật duy nhất có bộ vảy bảo vệ cơ thể, giúp chúng chống lại kẻ thù tự nhiên. Những chiếc vảy này được làm từ keratin, giống như móng tay của con người, và khi gặp nguy hiểm, tê tê có thể cuộn tròn lại như một quả bóng cứng để tự bảo vệ mình.

Tê tê cuộn tròn mình trong tư thế phòng thủ. (Ảnh chụp tại Khu bảo tồn Khamab Kalahari/Workingwithwildlife).

Không ít người biết rằng, mỗi con tê tê có khả năng tiêu thụ một lượng mối lớn, giúp duy trì hệ sinh thái. Tuy nhiên, chính lớp giáp bảo vệ đó lại trở thành lý do khiến chúng bị săn lùng ráo riết, khiến cho tê tê trở thành loài động vật có vú bị buôn bán nhiều nhất trên thế giới theo thông tin từ Tổ chức Cứu trợ Hoang dã WildAid.

Hiện nay, có 8 loài tê tê và tất cả đều nằm trong Sách Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN). Chúng được phân loại từ Cực kỳ nguy cấp đến Nguy cấp cao và đều được bảo vệ dưới luật pháp quốc gia và quốc tế.

Dù được bảo vệ, nạn săn trộm tê tê vẫn diễn ra nghiêm trọng. Các loài như tê tê Java, tê tê vàng hay tê tê đất khổng lồ đều bị săn lùng để lấy thịt và vảy.

Theo Worldwildlife, trong giai đoạn 2011-2013, khoảng 116.990 đến 233.980 con tê tê đã bị tiêu diệt, con số này chỉ là phần nổi của tảng băng chìm trong hoạt động buôn lậu.

Vậy đâu là loài tê tê đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng lớn nhất?

Tê Tê Java – Niềm Tự Hào Của Đông Nam Á

Trong số các loài tê tê, tê tê Java (danh pháp khoa học: Manis javanica) đang ở trong tình trạng cực kỳ nguy cấp. Sách Đỏ IUCN năm 2019 đã phân loại loài này vào danh sách Cực kỳ nguy cấp do quần thể loài này đã giảm 80% chỉ trong 21 năm qua.

[Cùng với tê tê Philippines và tê tê Trung Quốc cũng được xếp vào danh sách Cực kỳ nguy cấp, nhưng nội dung bài viết này sẽ tập trung vào tê tê Java.]

Tê tê Java là loài chỉ sống ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Tê tê Java, hay còn gọi là tê tê Sunda, là một trong 4 loài tê tê phân bố ở châu Á. Chúng chỉ sống ở Đông Nam Á, phân bố ở 9 quốc gia như Việt Nam, Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia, Malaysia, Singapore, Indonesia và Brunei.

Tê tê Java trưởng thành có chiều dài từ 75 đến 121 cm và nặng khoảng 10 kg. Con đực thường lớn hơn con cái.

Theo IUCN, tê tê Java được xếp vào danh sách động vật nguy cấp ở Việt Nam. Quần thể của chúng ở các khu bảo tồn thiên nhiên như Khe Nét (Quảng Bình), Kẻ Gỗ (Hà Tĩnh) và Vườn quốc gia Sông Thanh (Quảng Nam) đã bị suy giảm nghiêm trọng do nạn săn bắn trong những năm qua, đặc biệt từ năm 1990 khi nhu cầu buôn bán tê tê tăng cao.

Loài này sinh sống trong các khu rừng nguyên sinh và thứ sinh, bao gồm cả các đồn điền và các khu gần với con người.

Giống như các loài tê tê khác, tê tê Java chủ yếu hoạt động về đêm và thường sống đơn độc trừ khi giao phối. Chúng là loài ăn kiến và mối, giúp duy trì sự cân bằng của quần thể côn trùng trong môi trường sống của chúng.

Tê tê Java nổi tiếng với khả năng leo trèo và bơi lội rất tốt. (Ảnh: CC BY-SA 4.0).

Tê tê Java cũng rất giỏi leo trèo và bơi lội. Chúng thích ứng tốt với các hệ sinh thái đất ngập nước như vùng U Minh ở Việt Nam.

Nhằm bảo vệ đa dạng sinh học, các quốc gia có tê tê Java đã áp dụng nhiều chính sách bảo vệ chúng. Năm 2016, một hiệp ước quốc tế đã được ký kết để chấm dứt buôn bán tê tê và bảo vệ chúng khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

Riêng tại Việt Nam, Chính phủ đã ban hành Nghị định 06/2019/NĐ-CP, quy định tê tê Java là động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm.

Các nỗ lực bảo vệ tê tê Java bao gồm việc chăm sóc và thả chúng về tự nhiên, nhằm đảm bảo sự tồn tại của loài động vật quý giá này.