Khám Phá Hiện Tượng Những Ngôi Nhà Bốc Cháy: Tại Sao Người Dân Lại Tự Đốt Nhà?

Khi khảo cổ học tiết lộ bí ẩn về những vụ hỏa hoạn trong quá khứ.

Khoảng từ 5500 đến 2750 trước Công nguyên, các quốc gia hiện tại như Romania, Moldova và Ukraine từng là ngôi nhà của một nền văn hóa đặc biệt, được biết đến với tên gọi nền văn hóa Cucuteni-Trypillia.

Không kém phần quan trọng so với người Sumer ở khu vực Lưỡng Hà, nền văn hóa Cucuteni-Trypillia được xem là xã hội lâu đời nhất ở châu Âu, và có thể là một trong những nguồn gốc của nền văn minh nhân loại.

Những người Cucuteni-Trypillia sống trong những khu vực được bao quanh bởi dãy Carpathian, cùng với các con sông Dnieper và Dniester. Họ rất phát triển trong nông nghiệp, với các loại cây như lúa mì và lúa mạch. Đặc biệt, họ còn xây những lò nung lớn chuyên dùng để sản xuất đồ gốm và kim loại, cho thấy trình độ cao trong kỹ thuật chế tác.

Nền văn hóa này xây dựng những ngôi nhà lớn, có thể nói đây là một trong những công trình kiến trúc ấn tượng nhất thời bấy giờ, với nhiều tầng và diện tích tương đương với 2 sân bóng rổ (khoảng 700 mét vuông).

Mặc dù kích thước và độ phức tạp của những ngôi nhà này đã khiến giới khảo cổ học cảm thấy sửng sốt, vấn đề được bàn tán nhiều nhất là việc các ngôi nhà này thường xuyên bị thiêu rụi sau mỗi 60 đến 80 năm.

Các vụ hỏa hoạn này không chỉ được ghi nhận ở người Cucuteni-Trypillia mà còn diễn ra tại nhiều khu vực khác ở Trung và Đông Âu, tạo nên một hiện tượng khiến nhiều nhà khoa học gần đây đã đặt tên gọi cho nó: “Burned house horizon” (khu vực nhà cháy).

Nguyên nhân đằng sau những vụ cháy

Các giả thuyết về nguồn gốc của những vụ cháy này đã được đưa ra từ lâu, với nhiều ý kiến cho rằng chúng là kết quả của các yếu tố tự nhiên như sét đánh hoặc những cuộc tấn công từ kẻ thù. Đây là một ý kiến đưa ra không phải không có cơ sở, khi mà thời tiền sử, các ngôi nhà thường được làm từ những vật liệu dễ cháy như ngũ cốc.

Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng có thể có lý do sâu xa và chủ ý hơn cho hiện tượng này.

Mirjana Stevanovic, một nhà khảo cổ học người Serbia, đã lập luận rằng những ngôi nhà ở khu vực này đã bị phá hủy một cách cố ý và mang tính biểu tượng. Điều này gợi ý rằng có thể cư dân đã đốt nhà không chỉ để làm sạch không gian, mà còn vì các lý do văn hóa.

Hình ảnh cộng đồng văn hóa Cucuteni-Trypillia được tái tạo lại bởi những nhà nghiên cứu.

Nghiên cứu của cô cũng gợi nhớ đến quan điểm của Vikentiy Khvoyka, người tin rằng các vụ thiêu rụi thường xảy ra khi cư dân trong ngôi nhà qua đời.

Ngược lại, một nhà khảo cổ học khác từ Nga, Evgeniy Yuryevich Krichevski, lại cho rằng những người sống trong cộng đồng này đã không hủy hoại nhà cửa của mình mà là bảo tồn chúng một cách thông minh. Theo ông, việc đốt cháy sẽ giúp cứng hóa các bức tường đất sét và khói từ lửa có thể xua đuổi các loài côn trùng.

Các ý kiến gần đây đã bàn luận về việc thiêu rụi chỉ đơn giản là để làm chỗ cho những ngôi nhà mới xuất hiện.

Khôi phục ký ức xưa

Gần đây, vào năm 2022, một nhóm khảo cổ học Hungary đã tiến hành phân tích đất tại một địa điểm gần Budapest để hiểu rõ hơn về hiện tượng cháy nhà. Kết quả cho thấy trong ba vụ cháy tại địa điểm này, có hai vụ dường như là do con người gây ra một cách có chủ ý.

Các nhà nghiên cứu Arthur Bankoff và Frederik Winter đã thử nghiệm khi mua một căn nhà đổ nát từ một gia đình nông dân ở Thung lũng hạ lưu sông Morava tại Serbia, với mục tiêu tìm hiểu sự ảnh hưởng của lửa đến các cấu trúc như thế nào.

Kết quả cho thấy mái nhà bị phá hủy, nhưng các bức tường lại gần như nguyên vẹn. Điều này cho thấy rằng các vụ cháy trong thời đại cổ xưa không xảy ra một cách ngẫu nhiên mà có ý thức rõ ràng.

Cấu trúc tiêu biểu của một ngôi nhà được xây dựng bởi cộng đồng Cucuteni-Trypillia

Ngoài ra, vào năm 2018, một nhóm khảo cổ học từ Ukraine và Anh đã tái hiện hai ngôi nhà theo đúng mô hình của nền văn hóa Cucuteni-Trypillia để khảo sát. Họ đã xây dựng ngôi nhà và sau đó thiêu rụi nó, thu được kết quả tương tự với những gì đã nghiên cứu trước đó. Các bức tường vẫn giữ nguyên nhiều dấu vết cũng như các đồ vật bên trong.

Các nhà nghiên cứu đã rất ngạc nhiên khi phát hiện rằng để tạo ra được mức nhiệt độ tối đa mà các lớp trầm tích cho thấy, cần một lượng củi rất lớn, lên tới hơn 130 cây cho mỗi ngôi nhà một tầng, và 250 cây cho những ngôi nhà hai tầng. Chỉ riêng với một khu định cư gồm 100 ngôi nhà, cần đến một khu rừng có diện tích gần 10km vuông.